tooltip

ضرورت توجه به شعر معاصرفارسی

دل بستن به نام‌هاي غير ايراني

فرض مي‌كنيم مثلا يكي از همين روزها من، شما و يا يكي از شاعران معاصر ايراني جايزه نوبل هم گرفت.

سعيد مدني، پژوهشگر فقر در گفت‌‌وگو با «تهران امروز»:

آمار فقر در ايران واقعي نيست

نرگس رضایی:هفته گذشته در شرايطي روز جهاني فقر را پشت‌سر گذاشتيم كه وزير رفاه پس از ماه‌ها تعلل در اعلام آخرين آمار خط فقر و تعداد افرادي كه پايين‌تر از اين خط قرار گرفته‌اند بالاخره آمار و ارقامي را ارائه داد كه از نظر تحليلگران مسائل اجتماعي چندان نزديك به واقعيت نبود و با واقعيت‌هاي اقتصادي موجود جامعه انطباق نداشت.

عبد‌ا‌لرضا مصري آمار افراد زير خط فقر مطلق را 7 ميليون و 303 نفر اعلام كرده و گفته بود كه تعداد افراد زير خط فقر مطلق در سال 85، 5/7 درصد افزايش داشته است كه علت عمده اين افزايش به پرداخت اجاره بهاي مسكن و قيمت‌ آن مربوط مي‌شود. گرچه اعلام اين اعداد و ارقام از سوي مراجع رسمي گريز‌ناپذير‌ بود اما واقعيت اجتماعي گسترش فقر در جامعه ايراني حكايت مي‌كند كه تا پيش از اين با اعلام آن توسط بخش‌هاي غير دولتي و NGO‌ها سعي مي‌شد بي‌اهميت جلوه داده شود. با وجود ارائه اين آمار از سوي وزير رفاه لزوم تلقي درست از اين پديده تلخ اجتماعي و در نظر گرفتن متغير‌هاي متعدد را در مواجهه با شرايط نامتوازن و نابرابر ياد‌آوري مي‌كند. شرايطي كه هميشه با نحوه توزيع درآمد ملي و يا درآمد سرانه همراه بوده و شناخت اين نا‌برابر‌ي‌ها يكي از مشكل‌ترين مسائل اجتماعي است كه هم ديد منفي نسبت به آن وجود دارد و هم بررسي پيامد مهم آن يعني پديده فقر به نمودار فرهنگ كسي كه فقر را مي‌بيند و كسي كه فقير است در نقطه‌اي كه به فقرا بايد خدمات ارائه شود تلاقي پيدا مي‌كند. گرچه امروزه بحث درباره فقر و كاهش ابعاد آن، نه ريشه كن كردنش مد روز شده است. بحثي كه در حد نيكوكاري به سبك قرن 19 است، اما در صدد درك مكانيسم‌هاي اقتصادي و اجتماعي به وجود آورنده فقر نيست و اين در حاليست كه ابزار و وسايل علمي – تكنولوژيك ريشه‌كن كردن فقر اكنون وجود دارد. تحليلگران مسائل اجتماعي معتقدند كه با توجه به درآمد‌هاي نفتي ايران شرايط فقر‌زدايي در ايران بيش از هر كشوري مهياست ولي با وجود اين، فقر روز‌به‌روز به علل نامعلومي گسترش مي‌يابد به گونه‌اي كه حتي نماينده كرمان از فقر در اين استان در حد گرسنگي سخن مي‌گويد و از سياست‌هاي اشتباه در اين رابطه انتقاد مي‌كند و يا كارشناسان با در نظر گرفتن متغير‌هاي اجتماعي و تغيير جمعيت، وضعيت اقتصادي و تورم موجود در كشور تخمين مي‌زنند كه 12 ميليون ايراني زير خط فقر مطلق باشند، چون براساس گزارش بهداشت جهاني 12 ميليون ايراني از سوء‌تغذيه رنج مي‌برند و افرادي هم كه زير خطر فقر قرار گرفته‌اند حتي توان تامين خوراك خود را ندارند. موضوعي كه پژوهشگران مسائل اجتماعي مدام در تحقيقات و گزارش‌هاي خود به آن اشاره مي‌كنند و از گسترش فقر در ابعاد مختلف نگران‌اند. سعيد مدني يكي از اين پژوهشگران مسائل اجتماعي است كه بيشترين تحقيقات را در مورد فقر انجام داده و در ايران جامع‌ترين تحقيقات در اين رابطه به او اختصاص دارد. كارشناسي به تناقض آمار رسمي و غير‌رسمي از فقر در كشور اعتقاد دارد و مي‌گويد: در كشوري كه روي درياي نفت واقع شده است خط فقر را نمي‌توان با ملاك‌هاي بنگلادش، پاكستان و صحراي آفريقا مشخص كرد و از خط بقا سخن گفت.
***
همزمان با روز جهاني فقر، وزير رفاه و تامين اجتماعي كشور آمار افرادي كه زير خط فقر مطلق هستند را 7 ميليون و 303 هزار نفر اعلام كرد و اين در حالي بود كه بسياري از كارشناسان و تحليلگران امور اجتماعي اين آمار را غير‌‌واقعي دانسته و حتي يكي از كارگزاران دولتي اعلام كرد كه حداقل 25 ميليون نفر زير خط فقر هستند كه از اين تعداد 12 ميليون‌شان فقير مطلق‌اند. اين پا‌را‌د‌و‌كس را در اعلام آمار فقر چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟
وقتي راجع به آمار فقر صحبت مي‌كنيم بلافاصله بايد معناي خاصي از فقر را در ذهن خود داشته باشيم، به عبارت ديگر آمار فقر را بدون تعريف فقر نمي‌توان ارائه داد. در واقع اگر منظور از آمار فقر نيست جمعيت زير خط فقر يا تعداد فقرا باشد بديهي است كه هر‌چقدر در تعريف خودمان استاندارد‌هاي بالاتري را براي فقر در نظر بگيريم بر جمعيت زير خط فقر افزوده خواهد شد و در مقابل هر‌چقدر اين استاندارد‌ها را تنزل و معيار‌هاي حداقلي را مورد نظم قرار دهيم طبيعتا از جمعيت فقرا كاسته خواهد شد. مثلا وقتي راجع به فقر شديد يا آمار جمعيت فقيري كه درآمد لازم را براي تامين مايحتاج اوليه مثل غذا ندارند، بخواهيم اظهار‌نظر كنيم بلافاصله بايد به اين سوال پاسخ بدهيم كه تامين چه ميزان كالري افراد را از گرسنگي مي‌رهاند. در اينجا ممكن است پاسخ در حد فاصل 2000 تا 2300 كالري تغيير كند و هر كدام از اين ملاك‌ها را در نظر گيريم آمار جمعيت زير خط فقر تغيير كند، از سوي ديگر فرض كنيم و با هم به توافق برسيم كه ملاك درآمد كافي براي تامين 2000 كيلو كالري در روز است، پس از آن بلافاصله اين سوال مطرح مي‌شود كه اين 2000 كيلو كالري بايد با چه كيفيتي تامين شود. آيا با سفره غذايي كه در آن پروتئين‌ها و ويتامين‌ها به ميزان كافي وجود دارد يا سفره غذايي كه با نشاسته‌ها مثل نان و ماكاروني و چربي‌‌ها و يا قند و شيريني تامين مي‌شود؟
قيمت سفره غذايي اول بسيار گران‌تر از سفره‌ غذايي دوم است. پس مي‌بينيد كه به سادگي نمي‌توان آمار فقر را مشخص كرد اما در هر حال نكته مهمي كه بايد روي آن پافشاري كرد اين است كه در كشوري كه روي درياي نفت قرار دارد و درآمد سرانه آن 60 تا 70 ميليارد دلار است خط فقر را نمي‌توان با ملاك‌هاي بنگلادش، پاكستان و صحراي آفريقا مشخص كرد. در گزارش توسعه جهاني بانك جهاني كه در آن مبارزه با فقر در صدر برنامه‌ها قرار گرفته، فقر چيزي فراتر از عدم تكاپوي درآمد يا توسعه انساني پايين پيش‌بيني شده است. در گزارش مذكور خط فقر عبارت است از آسيب‌پذيري و فقدان قدرت براي دسترسي به فرصت‌هاي برابر، بنابر اين فقير نبودن به معناي گرسنه نبودن نيست بلكه داشتن مسكن، پوشاك، سلامت و دسترسي به درمان، دسترسي به آموزش، امنيت شغلي، اميد به آينده و بالاخره به قول امارتياسن، عدم وجود محدوديت براي قابليت‌هاي يك فرد است به اين معنا سهم قابل توجهي از جمعيت شهري و بيشتر از آن روستايي كشورمان زير خط فقر قرار دارند. پس بايد بين خط فقر مطلق كه درآمد لازم براي تامين غذاست، خط فقر مطلق كه درآمد لازم براي تامين حداقل نياز‌هاي اوليه مثل خوراك، پوشاك، مسكن، آموزش و بهداشت و درمان است و خط فقر نسبي كه معمولا به عنوان درصد معيني از ميانه يا ميانگين توزيع درآمد يا هزينه جامعه در نظر گرفته مي‌شود فرق گذاشت. مدتي پيش در گفت‌وگو با يكي از روزنامه‌ها گفتم كه ميانگين درآمد جامعه‌ (براساس طرح هزينه درآمد خانوار) در حدود دهك‌هاي هفتم و هشتم قرار گرفته و بنابر اين سهم جمعيت زير خط فقر نسبي افزايش يافته و خبرنگار آن روزنامه به تصور اينكه بر اين اساس 80 درصد جامعه زير خط فقرند، تيتر اغراق‌آميز و نادرستي را زده بود در حالي كه در آنجا بحث سر خط فقر نسبي بود كه مبين نابرابري است و معناي آن اين است كه جمعيت با درآمد كمتر از درصد معيني از ميانگين درآمد جامعه، زندگي سطح پايين‌تري در مقايسه با ديگران دارند، اگرچه ممكن است همه آنها فقير (مطلق) نباشند. در هر حال بر پايه محاسباتي كه اخيرا در مطالعه دكتر راغفر گزارش شده است در سال 1383 درصد خانوار‌هاي شهري زير خط فقر مطلق 29 درصد و خانوار‌هاي روستايي 28 درصد است. بر‌پايه همين مطالعه خط فقر مطلق يك خانوار 5 نفره در سال 1384 در مناطق شهري 238 هزار تومان و در مناطق روستايي برابر 148 هزار تومان بوده است. البته اين محاسبات ايشان و بسياري از صاحب‌نظران ديگر نتايج طرح آمارگيري هزينه درآمد خانوار است كه توسط مركز آمار ايران انجام مي‌شود و به همين دليل و هم به دليل آنكه يك مرجع دولتي اين اطلاعات را منتشر مي‌كند. برخي معتقدند بنابر شواهد و يافته‌هاي گزارش شده معمولا تعديل شده هستند و وضعيت را به مراتب بهتر از آنچه هست تصور مي‌كنند.
آمار‌هايي كه نهاد‌هاي دولتي مثل وزارت رفاه اعلام مي‌كنند با آمار‌هاي واقعي چقدر فرق مي‌كند؟
مشكل اساسي كه وجود دارد اين است كه با‌وجود اينكه به طور قانوني مراجع مشخصي براي تعيين خط فقر و جمعيت زير خط فقر معين شده‌اند، اما اظهارات و ادعاهاي ضد‌‌و‌نقيضي از سوي مراجع رسمي مطرح مي‌شود، مثلا در روز‌هاي اخير وزير رفاه بدون توجه به بيش از نيم قرن تلاش اقتصاد‌‌‌‌‌دانان و اهل فن براي تعيين روش‌هاي محاسبه و خط فقر و انبوهي از دانش و اطلاعات در اين زمينه گفته بود اعتقادي به تعيين خط فقر ندارد اما جدا از اين اظهارات عجيب و غريب كه امروز بسيار هم طبيعي قلمداد مي‌شود، عموما فاصله قابل توجهي بين آمار دولتي فقر و ارزيابي كارشناسان و استادان مستقل وجود دارد، دولت سال‌هاست كه ادعا مي‌كند جمعيت زير خط فقر مطلق چيزي كمتر از 10 درصد خانوار‌هاست و با‌وجود وضعيت اقتصادي نابسامان با شاخص‌هاي تورم دو‌رقمي و نرخ سرمايه‌گذاري پايين و بسياري شواهد ديگري وضع را به مراتب بهتر از آنچه هست توضيح مي‌دهد. در حالي كه واقعيت چيز ديگري است و با آنچه توسط مسوولان دولتي مطرح مي‌شود تفاوت زيادي دارد.
سياست‌هايي كه دولت براي حمايت از فقرا اتخاذ كرده تا چه اندازه جنبه اجرايي داشته و چند درصد آنها در حد طرح باقي‌مانده است؟
به گونه‌اي كه قابليت‌ اجرايي شدن در جامعه ايران را نداشته است، سياست‌هاي دولت در حمايت از فقرا جزو سياست‌هاي بحث انگيز بوده و در مواردي كشمكش‌هايي را در پي داشته است كه لازم است اين سياست‌ها را در دو دسته قرار داد. دو دسته سياست‌هايي كه در برابر هم قرار دارند. به اين صورت كه يك دسته تلاش مي‌كنند از طريق كمك‌هاي مستقيم و پرداخت مستمري و يا كمك خيريه‌اي و بلاعوض و بدون توجه به كار‌كرد اقتصادي اين كمك‌ها و منابعي كه صرف آن مي‌شود فقرا را زنده نگه دارند. حاميان اين رويكرد سال‌هاست كه بخش قابل توجهي از منابع عمومي و اعتبارات دولتي را صرف ثابت نگهداشتن نوع زندگي فقرا و استمرار درماندگي آنها مي‌كنند و به طور اساسي به نتايج حاصل از عملكرد كلان اقتصاد نيز توجهي ندارند. يكي از نهاد‌هاي رسمي كه با رويكرد امداد به جمعيت مستضعف جامعه تشكيل شده است و حاميان سياست آن در نظام برنامه‌ريزي كشور اين طرز تفكر را نمايندگي مي‌كنند و علاقه‌اي هم به تغيير آن ندارند و همه ساله هم اعلام مي‌كنند كه جمعيت بيشتري از فقرا را تحت پوشش قرار داده‌اند و دولت بايد به ازاي هر فرد تحت پوشش بودجه آنها را افزايش دهد. اين چرخه معيوب نزديك به 30 سال است كه مي‌چرخد و بودجه قابل توجهي را هم مي‌بلعد. در چند سال اخير صندوقي با رويكرد مشابه با اين نهاد رقابت مي‌كند و با وجود برخي اختلافات سياسي اين دو رويكرد‌شان به فقر همان است كه توضيح دادم.
اما رويكرد دوم مساله فقر را در كادر اقتصاد كلان و سياست‌هاي اجتماعي ارزيابي مي‌كنند و بيشتر از آنكه متمايل به كمك‌هاي مستقيم به فقرا باشد سياست‌هاي توانمند‌سازي اشتغال‌زايي و پيشگيري را توجيه مي‌كنند. نكته قابل توجه اين است كه قوانين جاري خصوصا قانون نظام جامع رفاه و تامين اجتماعي هم رويكرد دوم را مد‌نظر قرار داده و تجويز مي‌كند، اما عملا مسوولان ذي‌ربط كمترين توجهي به اين قانون نمي‌كنند و بودجه‌هاي توانمند‌سازي را صرف خريد جهيزيه براي دختران مي‌كنند. ظاهرا دولت اصرار دارد خانواده‌اي تشكيل شود تا متلاشي شود. براي همين قسمت اول يعني تشكيل خانواده را در آمار خودشان به عنوان دستاورد منيت مي‌آورند، اما قسمت دوم را حاصل مخالفان يا سياه‌نمايي، در حالي كه موضوع و شكل رويكرد و سياست دولت در برخورد با فقراست كه اشكالات اساسي دارد.
مطالعات جامعه‌شناسي نشان مي‌دهد كه هرچه فقر گسترش بيشتري داشته باشد جرم نيز ابعاد تازه‌اي پيدا مي‌كند و به موازات فقر گسترش مي‌يابد، به طوري كه يك جامعه‌شناس ايتاليايي در اين زمينه معتقد است كه فقر بيش از هر عاملي بر كيفيت و كميت جرم تاثير مي‌گذارد. با توجه به آمار جرايم كه كارشناسان انتظامي آمار آن را رقمي بالا اعلام مي‌كنند، رابطه فقر را با جرم چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟
بارها در مورد رابطه فقر و جرم بحث شده و تعداد زيادي از مطالعات، اين رابطه را تاييد كرده‌اند. به اين صورت كه براساس مطالعات جامعه‌شناسي و شواهد، محلات و اجتماعات فقير شهري محل تجمع گروه‌ها و باند‌هايي هستند كه دست به شرارت و اعمال خلاف مي‌زنند، اما مساله جديدي كه به سرعت در شرايط اجتماعي ايران در حال شكل‌گيري و ظهور است تاثير نابرابري‌هاي اجتماعي و اقتصادي و جرم و بزهكاري است. اغلب‌ ما تصور مي‌كنيم كه زنان فقير در بيشتر موارد براي رها‌يي خانواده و متعاقب آن برابر رهايي خودشان از فقر و بدبختي به اعمال خلاف تن مي‌دهند. اين موضوع ارزيابي درستي است اما امروز اين تصور همه واقعيت را توضيح مي‌دهد. در واقع براساس مطالعات بسياري از جامعه‌شناسان بخش قابل توجهي از دختران و زنان براي آنكه به سرعت فاصله بين زندگي فعلي و زندگي بهتر را حل كنند به اعمال خلاف روي مي‌آورند. آنان حاضر نيستند در جامعه‌اي كه شكاف اجتماعي و اقتصادي در آن هر لحظه عميق و عميق‌تر مي‌شود ناظر سقوط فرد و خانواده خود در گروه طبقات فرودست باشند و براي رهايي از اين سرنوشت محتوم، هر گزينه‌اي را تجربه مي‌كنند. مشابه اين وضعيت درباره بسياري ديگر از جرايم و مشكلات اجتماعي صادق است. بنابر اين رابطه فقر و جرم‌پذيرفته شده است بايد به فكر تاثير نابرابري روزافزون بر رشد جرايم بود.
چندي پيش وزير رفاه در مورد چگونگي تعيين و محاسبه خط فقر گفت كه بانك اطلاعاتي كه با كار كارشناسي انجام شده باشد نداريم و اعلام خط فقر 90 درصد به ميل افراد بستگي دارد. او در توضيح خط فقر شديد، به مبناي سبدي 18 قلم كالاي اساسي اشاره كرد و گفت كه خط فقر شديد بر مبناي اين سبد تشكيل و براساس قيمت يك سال اين سبد و ميزان مصرف آن براي هر فرد تعيين مي‌شود. فكر مي‌كنيد اين اظهار نظر آقاي وزير تا چه حد كارشناسانه باشد آن هم در شرايط اجتماعي – اقتصادي امروز جامعه؟
من معتقدم كه اين اظهار‌نظر‌ها را نبايد چندان جدي گرفت و راجع به صحت و كارشناسانه بودنش بحث كرد. چون آقاي وزير قبل از ارائه اين نظرات حتما بايد يك دور قانون نظام جامع رفاه و تامين اجتماعي را مطالعه مي‌كرد تا قانوني را كه بر پايه آن وزارتخانه شكل گرفته را مي‌شناخت واقعيتي كه در حال حاضر وجود دارد و نمي‌توان با هيچ ادله‌اي آن را توجيه كرد. اين است كه عملكرد اين وزارتخانه در رابطه با مسائلی مثل فقر و برخي مسائل مهم اجتماعي كاملا در تعارض با اهداف تاسيس آن قرار دارد. من بيشتر از وزارت رفاه نگران سازمان تامين اجتماعي هستم كه با دارا بودن حداقل نيم قرن دانش و تجربه نظام بيمه‌اي به واسطه سياست‌هاي غلط و غير‌كارشناسانه وزارت رفاه هر لحظه در معرض ورشكستگي و بحران قرار دارد، بحرانی كه سرمايه چند نسل كارگران و قشر زحمت‌كش جامعه را در معرض خطر قرار مي‌دهد. من هميشه گفته‌ام و باز هم ‌تاكيد مي‌كنم كه وزارت رفاه قرار نبود يك كميته امداد بزرگ شود، بلكه قرار بود همه سازمان‌هاي حمايتي را به تجديد‌نظر و اصلاح سياست‌ها و برنامه‌هايشان وا دارد ولي متاسفانه چنين نشد.

http://tehranemrooz.ir/v2/Default_view.asp?NewsId=37581

http://www.iraneconomist.com/Show.asp?nid=18769

چندی پیش خاطره ای می خواندم از یکی از فرماندهان پیشین ارتش افغانستان ، در مورد ارتباط عاطفی ارد بزرگ و احمد شاه مسعود

آن خاطره گویای روابط نزدیکی ، در طی سالهای تنهایی احمد شاه مسعود و ظهور و قدرت دو چندان طالبان را داشت سالهای که کابل ، هرات و  مزار در اختیار طالبان و نیروهای متجاوز پاکستان بود .
هر روز دهها بار مناطق اندک باقی مانده بمباران  می شدند  و در آن هنگامه ، که افکار عمومی می پنداشت شیر تنگه پنجشیر به زانو در  خواهد آمد،  و اندک نیروی ملت افغانستان هم قربانی سیاستهای متجاوزانه پاکستان و امارات  واقع شود .
ارد بزرگ ، احمد شاه مسعود را مورد حمایت خویش قرار می دهد  و چنانچه در آن خاطره می خوانیم احمد شاه به شدت تحت تاثیر روح بزرگ او قرار  می گیرد.
در این خاطره زیبا می خوانیم ارد بزرگ هدیه ای برای احمد شاه مسعود می فرستد .
آن هدیه در واقع یکی از آثار هنرمندانه اوست. تابلویی فوق العاده زیبا ، با تمی شگفت انگیز ...
در آنجا شیر سنگی است که پایش زخم برداشته  (احتمالا از پس یک نبرد) و آهوی ظریف و  کوچک ، گونه  خویش را بر زخم گذاشته تا خون بیرون نزند ... این تشبیه و استعاره زیبا گویای درک عمیق ارد بزرگ از شرایط نه چندان مناسب احمد شاه مسعود را داشت . و در ادامه آن خاطره می خوانیم وقتی احمد شاه آن اثر را از پیک ارد بزرگ ، در طی مجلسی دریافت می کند شدیدا منقلب و دگرگون می شود و چهره آرام و متین او به هم می ریزد او در آن جا از خواب شب قبل خود به نزدیکانش سخن می گوید بله خوابی که  از ارد بزرگ ، یک اسطوره  می سازد و برای قوم افغان آشنایی دیرین می شود ...
احمد شاه می گوید "خواب می دیدم پایم در نبرد زخمی شده  و در آن هنگامه تنهایی مردی با لهجه ایرانی می گفت احمد شاه ناراحت نباش ، تو فرزند ایرانی !! . و در ادامه می گوید آن مرد بزرگ بسرعت پایم  را می بست تا جراحتم التیام یابد"

این خاطره زیبا از جهات گوناگون قابل ارز یابیست
 نگاه عمیق و مسئولیت شناس یک هنرمند را نشان می دهد.
  او خود  می اندیشد ، احساس مسئولیت می کند و بدون آن که منتظر این  و آن باشد دست به عمل می زند شاید امروز این خاطره با همان آدمهای اندکی که از آن خبر داشتند هیچ گاه گفته نمی شد و این راز همچون راز مرگ احمد شاه در دل تاریخ مدفون می شد ، اما! اما ارد مسئولیت خویش را پیش وجدان و آرمانهای خویش به انجام رسانیده است.
 او  به هنر به عنوان ابزاری می پردازد که می تواند قسمتی از خلقت انسانی که نیروی ست آسمانی ، را برای رهایی و کمال بشر بکار گیرد آثار او مادی نیستند و با نگاه مادی هم غیر قابل تفسیراند ، بقول دکتر مهرانفر برای شناخت ارد لازم است "تائو ، فردوسی و خیام "را بشناسیم او از تائو " لطافت و گذرایی"  و از فردوسی " هدف و آرمان مقدس "  و از خیام " جهان فانی و بی ارزش  " را آموخته است.

 دریا از همه جا پایین تر است و همه رودها در آن می ریزند
ارد مانند دریاست ، فروتر از همه جا و این فروتنی به او عظمت بخشیده است...

 
علی شاهچراغی

http://shah-nama-firdawsi.blogfa.com/ 

زندگی نامه این دو بزرگوار بر روی آنها کلیک کنید :

 زندگی احمد شاه مسعود از زبان خودش در گفتگو با احمد شاه فرزان

زندگی نامه ارد بزرگ از پایگاه تاریخ , فرهنگ و تمدن ...